Yükleniyor...
Yükleniyor...
Tüp mide ameliyatı (sleeve gastrektomi), midenin yaklaşık %75-80'inin laparoskopik yöntemle çıkarılarak kalan kısmın dar ve uzun bir tüp şeklinde yeniden yapılandırıldığı bir bariatrik cerrahi yöntemidir. IFSO verilerine göre dünyada en sık uygulanan bariatrik prosedürler arasında yer alır.
Tüp mide ameliyatı (sleeve gastrektomi), midenin yaklaşık %80'inin laparoskopik yöntemle çıkarılarak muz şeklinde dar bir tüp haline getirildiği, dünya genelinde sıklıkla uygulanan bir obezite cerrahisi yöntemidir. İşlem, hem mide hacmini küçülterek bir öğünde alınan gıda miktarını azaltır hem de iştah hormonlarının üretildiği bölgeyi çıkararak metabolik düzeyde kalıcı değişim oluşturur.
Obezite, yalnızca bir kilo meselesi değil; tip 2 diyabet, uyku apnesi, hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalıklarla ilişkili kronik bir sağlık sorunudur. Yaşam tarzı değişiklikleri ve medikal tedavinin yeterli olmadığı durumlarda sleeve gastrektomi, bilimsel kılavuzlarla desteklenen bir cerrahi seçenek olarak değerlendirilmektedir [1][2].
Sleeve gastrektomi iki temel mekanizmayla çalışır. Birincisi kısıtlayıcı etkidir: mide hacmi yaklaşık 1500 mL'den 100-150 mL'ye iner, erken tokluk hissi oluşur. İkincisi hormonaldir: çıkarılan fundus bölgesi, açlık hormonu ghrelin'in ana üretim yeridir. Ameliyat sonrasında ghrelin düzeyleri düşer, açlık hissi belirgin şekilde azalır.
Aynı zamanda GLP-1 ve PYY gibi tokluk hormonlarının seviyeleri yükselir. Bu hormonal değişim, insülin duyarlılığını artırarak tip 2 diyabet ve metabolik sendrom üzerinde olumlu etki yaratır. Bu nedenle sleeve gastrektomi yalnızca bir "mide küçültme" işlemi değil, aynı zamanda metabolik bir cerrahi girişim olarak kabul edilir.
Bu tedavi hakkında en çok merak edilenler
Hayır, sleeve gastrektomi geri döndürülemez bir işlemdir; midenin yaklaşık %80'i kalıcı olarak çıkarılır ve yeniden yerine konulamaz. Ancak gerektiğinde gastrik bypass veya duodenal switch gibi farklı yöntemlere revizyon cerrahisiyle dönüşüm yapılabilir. Bu kalıcılık, doğru aday seçiminin ve detaylı ön değerlendirmenin önemini vurgular.
Literatüre göre ortalama bir hasta ilk yıl içinde fazla kilosunun yaklaşık %60-70'ini verir. İkinci yılda tepe nokta olan %65-75 EWL'ye ulaşılır. Örneğin 40 kg fazla kilosu olan biri, birinci yıl sonunda 24-28 kg verebilir. Kilo kaybı oranı; yaş, başlangıç BMI, cinsiyet, beslenme uyumu ve fiziksel aktiviteye göre kişiden kişiye değişiklik gösterir.
Laparoskopik sleeve gastrektomi deneyimli ellerde 60-90 dakika sürer. Genel anestezi, standart preoperatif değerlendirme ve modern anestezi protokolleriyle obez hastalarda güvenli şekilde uygulanmaktadır. Akredite merkezlerde literatürde mortalite oranı %0,1-0,3 seviyelerindedir. Anestezi ekibinin obez hasta deneyimi güvenlik açısından önemli bir faktördür.
Hazırlık süreci tipik olarak 4-6 haftadır. İlk konsültasyonu takiben endoskopi, kan tetkikleri, psikolojik değerlendirme ve anestezi muayenesi tamamlanır. Son 2-4 haftada protein ağırlıklı sıvı/düşük karbonhidrat diyeti uygulanır; bu diyet karaciğeri küçülterek ameliyat güvenliğini artırır. Acil bir durum söz konusu değilse sürecin aceleye getirilmemesi önerilir.
Bu karar; BMI, eşlik eden hastalıklar, reflü öyküsü ve yaşam tarzına göre verilir. Ağır GÖRH veya ciddi tip 2 diyabette gastrik bypass değerlendirilebilir. Süper obez (BMI > 50) ve çoklu komorbiditesi olanlarda bypass avantajlı olabilir. Orta düzeyde obez, genç ve reflüsü olmayan hastalarda sleeve gastrektomi düşünülebilir. Nihai karar, kapsamlı klinik değerlendirmeyle birlikte alınmalıdır.
Gebelik, emzirme, tedavi edilmemiş ağır psikiyatrik hastalık, aktif yeme bozukluğu, aktif madde bağımlılığı ve tedavi edilmemiş endokrin obezite (Cushing sendromu, ağır hipotiroidi) mutlak veya göreceli kontrendikasyonlardır. Ağır reflü ve büyük hiatus hernisi olanlarda alternatif yöntemler değerlendirilebilir. Her hastanın durumu bireysel olarak incelenir.
Beşinci yıl sonrası hastaların yaklaşık %15-20'sinde anlamlı yeniden kilo alımı görülebilir. Koruyucu faktörler arasında düzenli egzersiz, protein ağırlıklı beslenme, sürekli multidisipliner takip ve öğün atlamama alışkanlığı yer alır. Yeme davranışı değişikliklerinin korunması için psikolojik destek yararlıdır. Erken fark edilen kilo alımı çoğunlukla davranışsal müdahalelerle yönetilir.
Masa başı çalışanlar genellikle 2-3 hafta sonra işe döner. Fiziksel güç gerektiren işlerde bu süre 4-6 haftaya uzayabilir. İlk hafta evde dinlenme, ikinci haftadan itibaren hafif yürüyüşler önerilir. Ağır kaldırma ve yoğun spor 6-8 hafta kısıtlanır. Tam iyileşme ve normal aktivitelere dönüş yaklaşık 3 ay sürer.
Kısıtlı değil, bilinçli olur. Porsiyonlar kalıcı olarak küçülür, protein öncelikli beslenme alışkanlığı yerleşir ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak gerekir. İlk 6 ay disiplinli bir geçiş dönemidir; sonrasında sosyal yemekler, özel günler ve çeşitli mutfaklar hayatınızda yerini alır. Hedef "diyet" değil, sürdürülebilir bir yaşam tarzıdır.
Sleeve gastrektomi doğurganlığı çoğunlukla artırır; polikistik over sendromunda belirgin iyileşme görülebilir. Ancak hızlı kilo kaybı döneminde gebelik önerilmez. Ameliyattan sonra en az 12-18 ay beklenmesi ve bu dönemde etkili kontrasepsiyon kullanılması tavsiye edilir. Kilo stabilize olduğunda ve vitamin düzeyleri normal aralıkta olduğunda gebelik planlanabilir.
Sleeve gastrektomi laparoskopik olarak gerçekleştirildiği için kesi izleri 0,5-1 cm arasındadır. Estetik dikiş teknikleriyle izler minimize edilir ve zamanla belirgin şekilde soluklaşır. Yara iyileştikten sonra iz bakım kremleri önerilebilir. Açık cerrahiye kıyasla iz sorunu oldukça azdır.
Hızlı ve belirgin kilo kaybı sonrası karın, kol, uyluk ve göğüs bölgelerinde cilt sarkması görülebilir. Derecesi; yaş, cilt elastikiyeti, verilen kilo ve genetik faktörlere bağlıdır. Kuvvet antrenmanları, yeterli protein alımı ve cilt bakımı sarkmayı azaltır. Belirgin durumlarda kilo stabilize olduktan 12-18 ay sonra plastik cerrahi seçenekleri değerlendirilebilir.
Diğer bariatrik cerrahi yöntemlerini de inceleyin
Ameliyat, karın ön duvarında açılan 4-5 adet 0,5-1 cm'lik kesi üzerinden laparoskopik olarak yapılır; büyük kesi gerektirmez. Kamera ve özel cerrahi aletler yardımıyla mide, büyük kurvatur boyunca stapler cihazıyla dikey olarak kesilir ve çıkarılan doku kalıcı olarak uzaklaştırılır. Stapler hattı titanyum zımbalarla kapatılır ve kaçak riskini azaltmak için ilave dikişle güvenlik altına alınır.
Ortalama ameliyat süresi 60-90 dakikadır. İşlem genel anestezi altında yapılır ve tipik hastane yatışı 3-4 gündür. Robotik cerrahi, bazı merkezlerde küçük kesi ve üç boyutlu görüş avantajlarıyla tercih edilmekle birlikte deneyimli ellerde laparoskopik yöntem güncel standart olmaya devam etmektedir.
IFSO Global Registry verilerine göre sleeve gastrektomi, 2022 yılında tüm bariatrik cerrahi girişimlerinin yaklaşık %60'ını oluşturmuştur [1]. Bu oran, yöntemin gastrik bypass'ı geçerek küresel düzeyde en yaygın obezite cerrahisi prosedürü haline geldiğini göstermektedir. Türkiye, deneyimli merkezleri ve yüksek hasta hacmiyle bu alanda önemli bir referans konumundadır.
Sleeve gastrektomi her obez hasta için değil, belirli tıbbi kriterleri karşılayan kişiler için değerlendirilen bir yöntemdir. Uygunluk, ancak kapsamlı bir klinik inceleme sonrasında genel cerrah tarafından belirlenebilir.
Güncel IFSO ve ASMBS kılavuzlarına göre obezite cerrahisi endikasyonları şöyledir [1][2]: Vücut kitle indeksi (BMI) 40 ve üzerinde olan yetişkinler birincil adaydır. BMI 35-40 arasındaki hastalarda tip 2 diyabet, obstrüktif uyku apnesi, hipertansiyon, ağır eklem hastalığı veya karaciğer yağlanması gibi eşlik eden bir hastalık varsa cerrahi endikasyon oluşur.
2022 IFSO-ASMBS ortak güncellemesiyle BMI 30-35 aralığındaki hastalar da kontrol edilemeyen tip 2 diyabet varlığında aday kabul edilmiştir [2]. Yaş aralığı klasik olarak 18-65'tir; 18 yaş altı hastalarda ebeveyn onayı ve multidisipliner değerlendirme, 65 yaş üzeri hastalarda ise sağlık durumunun ve ameliyat gerekliliğinin detaylı incelenmesi zorunludur.
Bazı durumlarda sleeve gastrektomi uygun değildir. Gebelik ve emzirme dönemi mutlak kontrendikasyondur; ameliyat sonrası gebeliğin en az 12-18 ay ertelenmesi önerilir. Tedaviye dirençli ağır gastroözofageal reflü (GÖRH) ve büyük hiatus hernisi varlığında sleeve yerine gastrik bypass değerlendirilebilir. Aktif peptik ülser tedavi edilmeden ameliyat yapılmaz.
Tedavi edilmemiş ağır psikiyatrik hastalık, aktif yeme bozukluğu ve madde bağımlılığı geçici kontrendikasyonlardır. Cushing sendromu veya ağır hipotiroidi gibi endokrin nedenli obezite formlarında öncelikle altta yatan hastalığın tedavisi gerekir. Bu durumların tespiti için ameliyat öncesinde endokrinolog ve psikiyatrist konsültasyonu rutindir.
Aşağıdaki ifadelerden üç veya daha fazlası sizin için geçerliyse, uzman bir değerlendirme yararlı olabilir:
BMI'niz 35'in üzerinde
6 aydan uzun süredir diyet ve egzersizle kalıcı kilo kaybı sağlayamıyorsunuz
Tip 2 diyabet veya uyku apnesi tanınız var
Kilonuz günlük aktivitelerinizi kısıtlıyor
Obeziteye bağlı bir eklem problemi yaşıyorsunuz
Bu liste tanı amaçlı değildir; yalnızca profesyonel değerlendirme için bir başlangıç rehberidir.
Sağlıklı bir ameliyat sürecinin temeli, iyi planlanmış bir hazırlık dönemidir. Bu süreç tipik olarak 4-6 hafta sürer ve multidisipliner bir ekiple yürütülür.
İlk görüşmede tıbbi geçmişiniz, kilo öyküsü, aile öyküsü ve mevcut hastalıklarınız detaylı olarak değerlendirilir. Fizik muayenenin ardından kapsamlı ön tetkikler yapılır: detaylı kan testleri, EKG, akciğer grafisi, üst batın tomografisi, HbA1c, lipit profili, tiroid fonksiyonları, B12 ve D vitamini düzeyleri istenir. Dahiliye ve kardiyoloji muayeneleri rutin olarak tamamlanır.
Üst gastrointestinal sistem endoskopisi zorunludur; mide mukozası, olası hiatus hernisi ve Helicobacter pylori varlığı incelenir. H. pylori pozitifliğinde ameliyat öncesi eradikasyon tedavisi uygulanır. Psikolojik değerlendirme ile yeme bozuklukları taranır; anestezi ön muayenesi kardiyak ve pulmoner riskleri değerlendirir.
Ameliyattan 2-4 hafta önce başlayan protein ağırlıklı sıvı diyetin temel amacı karaciğer hacmini küçültmektir. Obez hastalarda büyümüş olan sol karaciğer lobu, laparoskopik görüşü zorlaştırabilir. Bu diyetle karaciğer hacmi yaklaşık %15-20 azalır ve ameliyat güvenliği artar.
Günlük hedefler tipik olarak 60-80 g protein ve 800-1200 kaloridir. Protein shake'leri, yağsız süt ürünleri, et suyu ve şekersiz içecekler diyetin temelini oluşturur. Bu dönemde sigara ve alkolün kesilmesi gerekir; sigara, yara iyileşmesini bozar ve kaçak (leak) riskini artırır.
Ameliyattan 8-12 saat önce oral alım kesilir. Hastaneye sabah erken saatlerde başvurulur, antibiyotik profilaksisi uygulanır ve derin ven trombozu önlemi olarak varis çorabı ile düşük molekül ağırlıklı heparin başlanır.
Ameliyat 60-90 dakika sürer. Uyanma odasındaki kısa gözlemin ardından servise transfer edilirsiniz. Aynı gün içinde ayağa kalkma ve kısa yürüyüşler — yani erken mobilizasyon — tromboz riskini azaltır ve bağırsak fonksiyonlarının hızlı dönmesine yardımcı olur.
Sleeve gastrektomi sonrası kilo kaybı ve metabolik iyileşme belli bir eğri izler. Bu eğriyi tanımak, gerçekçi bir beklenti yönetimi için gereklidir.
Uluslararası literatürde kilo kaybı, fazla kilonun ne kadarının verildiğini gösteren EWL (excess weight loss) oranıyla ifade edilir [3]. İlk 3 ayda ortalama %25-30 EWL gözlenir; bu en hızlı kilo kaybı dönemidir. Altıncı ayda oran %50'ye ulaşır, birinci yıl sonunda %60-70 EWL'ye erişilir. İkinci yılda tepe nokta olan %65-75 EWL görülür.
Beşinci yılda ortalama EWL %55-65 civarında seyreder; hastaların yaklaşık %15-20'sinde anlamlı yeniden kilo alımı olabilir [3]. Bu nedenle ameliyat bir son değil, ömür boyu sürecek beslenme ve yaşam tarzı düzeninin başlangıcı olarak değerlendirilmelidir. Bireysel sonuçlar yaşa, başlangıç BMI'sına, cinsiyete ve hasta uyumuna bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Sleeve gastrektominin etkileri yalnızca kilo kaybıyla sınırlı değildir. IFSO ve ASMBS verilerine göre ilk 2 yıl içinde tip 2 diyabette yaklaşık %60-65 oranında tam remisyon rapor edilmektedir [1][2]. Obstrüktif uyku apnesi olan hastaların yaklaşık %80'inde belirgin iyileşme görülür ve CPAP cihazı ihtiyacı büyük oranda azalır.
Hipertansiyon vakalarının yaklaşık %55'inde ilaç ihtiyacı azalır ya da sonlanır. Dislipidemi hastaların yaklaşık %70'inde normal aralığa döner. Polikistik over sendromu olan kadınlarda menstrüel düzensizliklerde iyileşme ve doğurganlıkta artış gözlenir. Bu oranlar literatür ortalamalarıdır; bireysel yanıt farklılık gösterebilir.
İlk haftada hastane ve evde dinlenme dönemi yaşanır. 7-14. günler arasında kısa yürüyüşler ve hafif ev içi aktiviteler başlar. Üçüncü-dördüncü haftadan itibaren masa başı mesleklere geri dönüş mümkündür; fiziksel güç gerektiren işlerde bu süre 6 haftaya uzar.
Üçüncü aydan itibaren yürüyüş ve yüzme gibi düşük darbeli egzersizler, kardiyovasküler sağlığı destekler. Altıncı ayda kuvvet antrenmanları eklenir — bu, kas kütlesinin korunması için özellikle önemlidir. Pilates ve hafif aerobik egzersizler esneklik ve genel vücut dengesi açısından yararlıdır. Egzersiz programınızı cerrahınız ve fizyoterapistinizle birlikte şekillendirmeniz önerilir.
Her cerrahi girişim gibi sleeve gastrektominin de belirli riskleri vardır. Bu risklerin şeffaf şekilde paylaşılması, bilinçli hasta onamının temelidir.
İlk 30 gün içinde görülebilecek en ciddi komplikasyon stapler hattından sızıntı (leak) olup literatürde görülme oranı %1-2 aralığındadır [3]. Erken tanı kritiktir; ameliyat sonrası dönemde taşikardi, ateş ve şiddetli karın ağrısı uyarıcı bulgulardır. Kanama yaklaşık %1 oranında görülür ve çoğunlukla konservatif tedaviyle kontrol edilir.
Yüzeyel yara enfeksiyonu, derin ven trombozu ve pulmoner emboli diğer erken komplikasyonlar arasındadır. Erken re-operasyon ihtiyacı %2'nin altındadır. Uygun merkezlerde mortalite oranı literatürde %0,1-0,3 gibi düşük seviyelerde bildirilmektedir [3].
Geç dönemde en sık karşılaşılan sorun gastroözofageal reflü (GÖRH) gelişmesi veya mevcut reflünün kötüleşmesidir; oran %15-25 civarındadır [3]. Bu nedenle ağır reflüsü olan hastalarda ameliyat öncesinde alternatif yöntemler değerlendirilebilir. Mide tüpünde daralma (strüktür) nadirdir ve endoskopik dilatasyonla tedavi edilir.
Vitamin ve mineral eksiklikleri ömür boyu takip gerektirir: B12, D vitamini, demir ve folik asit düzeyleri yılda en az bir kez kontrol edilmelidir. Beşinci yıl sonrasında yaklaşık %20 hastada anlamlı yeniden kilo alımı görülebilir; bu durumda revizyon cerrahisi — genellikle gastrik bypass'a dönüşüm — gündeme gelebilir.
Komplikasyon oranlarını belirleyen başlıca değişkenler arasında merkezin deneyimi, multidisipliner ekip yapısı ve hasta uyumu yer alır. Literatür, yıllık yüksek hacimli bariatrik merkezlerde komplikasyon oranlarının düştüğünü göstermektedir [3].
Hastanın ameliyat öncesi sıvı diyete uyumu, sigarayı bırakması ve postoperatif beslenme protokolüne sadakati komplikasyon riskini doğrudan etkiler. IFSO Center of Excellence gibi uluslararası akreditasyonlar, standardize protokollerin uygulandığının göstergesidir.
Beslenme, sleeve gastrektominin uzun dönem başarısını belirleyen en önemli faktördür. Fazlı beslenme planı, mide iyileşmesini desteklerken sağlıklı kilo kaybını sağlar.
İlk iki hafta tamamen sıvı beslenme uygulanır. Su, tanesiz ve yağı alınmış et/tavuk suyu, şekersiz bitki çayları ve laktozsuz süt tüketilebilir. Günlük protein hedefi 25-30 g olup protein tozu içecekleri bu hedefe ulaşmada yardımcı olur. Günde 8-10 bardak (1,5-2 L) sıvı alımı dehidratasyonu önler.
Küçük yudumlar halinde ve yavaş içmek önemlidir; aksi halde bulantı ve kusma oluşabilir. Katı ve sıvı aynı anda alınmaz — bu kural ömür boyu geçerlidir. Gazlı içecekler, şekerli içecekler ve alkol bu dönemde kesinlikle tüketilmez.
Üçüncü haftadan itibaren püre kıvamında gıdalara geçilir. Yoğurt, süzme peynir, blender'dan geçirilmiş baklagil çorbaları, yumuşak pişmiş balık ve yumurta akı öncelikli seçeneklerdir. Porsiyon büyüklüğü tipik olarak 2-3 yemek kaşığı ile sınırlıdır. Meyve ve sebzeler püre haline getirilerek tüketilir.
Yavaş çiğneme kritiktir; her lokma 20-30 kez çiğnenmeli ve öğün yaklaşık 20-30 dakika sürmelidir. Her öğünde önce proteinle başlanır. Tokluk hissi oluştuğunda öğün derhal sonlandırılır — "bir lokma daha" alışkanlığı mide hattı için risklidir.
İkinci ayın sonunda katı gıdalara kademeli geçiş başlar. Yumurta, tavuk göğsü, balık, hindi ve baklagiller ana protein kaynaklarıdır. Günlük protein hedefi 60-80 g olarak korunur. Basit karbonhidratlar, şekerli gıdalar ve yüksek yağlı işlenmiş ürünler kaçınılması gereken besinlerdir.
Beslenme düzeni 3 ana ve 2 ara öğün şeklinde kurgulanır. Başlangıçta toplam kalori 800-1000 kcal civarında olup ilerleyen aylarda bazal metabolik hıza göre 1200-1500 kcal'e yükselir. Yüksek şekerli gıdalar dumping sendromuna neden olabilir.
Sleeve gastrektomi sonrası belirli vitamin ve minerallerin takviyesi ömür boyu sürer [1][2]. Günlük multivitamin kompleksi tüm hastalara önerilir. B12 vitamini oral 500 μg/gün veya aylık enjeksiyon formunda alınabilir.
D3 vitamini günlük 1000-2000 IU, kalsiyum sitrat 1200-1500 mg/gün dozunda önerilir. Demir eksikliği özellikle menstrüasyon gören kadınlarda sıktır; gerektiğinde takviye eklenir. Yıllık kan tetkikleri — tam kan sayımı, ferritin, B12, D vitamini, kalsiyum, parathormon — eksiklikleri erken tespit eder. Dozaj ve takip mutlaka hekim gözetiminde bireyselleştirilir.
Obezite cerrahisi her hasta için aynı sonuçları vermez; BMI, eşlik eden hastalıklar, yaş ve bireysel tıbbi geçmiş belirleyicidir. Sleeve gastrektominin sizin için uygun olup olmadığı ancak kapsamlı bir klinik değerlendirmeyle netleşir. Tıbbi durumunuz ve mevcut sağlık tablonuz hakkında bilgi edinmek için muayenehane iletişim kanallarından bize ulaşabilirsiniz. Sağlık durumunuzun detaylı değerlendirilmesi, yöntem seçimi açısından en doğru adımdır.
Bilgilendirme: Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
[1] IFSO Global Registry Report 2023 — https://www.ifso.com/ifso-registry/
[2] 2022 ASMBS and IFSO Indications for Metabolic and Bariatric Surgery — https://asmbs.org/resources/metabolic-and-bariatric-surgery
[3] Laparoscopic Sleeve Gastrectomy — Long-term Outcomes, Systematic Review (PubMed) — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
[4] Türk Bariatrik ve Metabolik Cerrahi Derneği — https://www.tbmcd.org.tr/
[5] WHO Obesity and Overweight Fact Sheet — https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
Bariatrik ve metabolik cerrahi yöntemleri hakkında bilgilendirici içeriklerimizi inceleyebilir, genel sorularınız için aşağıdaki iletişim kanallarından yararlanabilirsiniz.
