Tüp Mide Ameliyatı Kimlere Uygulanır? BMI ve Kriterler

Bu içerik, Genel Cerrahi Doçenti Doç. Dr. Hasan Abuoğlu tarafından 1 Temmuz 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir. ASMBS/IFSO 2022 güncel uluslararası kılavuzu ve mevcut bilimsel literatür referans alınarak hazırlanmıştır.

Tüp mide ameliyatı, dünyada en sık uygulanan obezite cerrahisi yöntemidir. Ancak her obeziteli birey bu ameliyatın adayı değildir. Aday seçimi, ameliyatın güvenliği ve uzun vadeli başarısı için kritik önem taşır. Bu rehberde kimler tüp mide ameliyatı olabilir, hangi BMI eşikleri geçerlidir, hangi durumlarda ameliyat yapılmaz sorularına ASMBS/IFSO 2022 kılavuzu ışığında detaylı cevap veriyoruz.

Tüp Mide Ameliyatı Aday Kriterleri

Tüp mide ameliyatı için 3 ana kriter grubu vardır:

1. BMI (Vücut Kitle İndeksi) Kriteri

• BMI ≥ 35 kg/m²: Eşlik eden hastalık olsun veya olmasın aday
• BMI 30-34,9 kg/m²: Eşlik eden metabolik hastalık varsa (örn. tip 2 diyabet) aday
• Asya popülasyonu için: BMI ≥ 27,5 kg/m² (T2DM eşliğinde)

2. Tıbbi Kriter

• Yaşam tarzı değişiklikleriyle yeterli kilo kaybı sağlanamamış olması
• Altta yatan ciddi tıbbi karşıtların bulunmaması
• Ameliyat sonrası uzun süreli takibe uyum sağlayabilecek durumda olmak

3. Psikososyal Kriter

• Yeterli motivasyon ve ameliyat sonrası yaşam tarzı değişikliği taahhüdü
• Tedavi edilmemiş ciddi psikiyatrik hastalık olmaması
• Aktif madde bağımlılığı olmaması
• Sosyal destek sisteminin varlığı

Önemli: Bu kriterler genel rehber niteliğindedir. Bireysel uygunluk değerlendirmesi ancak kapsamlı tıbbi muayene ve multidisipliner ekip değerlendirmesi sonrasında yapılır.

---

BMI Hesaplama ve Sınıflandırma

BMI Hesaplama Formülü

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) BMI Sınıflandırması

Asya popülasyonu için özel kriterler: Asya kökenli bireylerde aynı BMI'de daha yüksek metabolik risk olduğu için eşikler daha düşük tutulur (BMI ≥ 27,5 kg/m² + T2DM kriteri).

BMI'nin Sınırlamaları

BMI yararlı bir tarama aracıdır ancak şu sınırlamalar göz önüne alınmalıdır:

• Kas kütlesi yüksek bireylerde yanıltıcı yüksek değerler
• Yaşlılarda kas kaybı nedeniyle yanıltıcı düşük değerler
• Yağ dağılımını (visceral vs subkutan) yansıtmaz
• Etnik gruplar arasında farklı metabolik risk profilleri vardır

Bu nedenle modern obezite değerlendirmesinde BMI yanında bel çevresi, vücut kompozisyon analizi, metabolik göstergeler de değerlendirilir.

---

ASMBS/IFSO 2022 Güncel Kılavuzu

Kasım 2022'de Amerikan Metabolik ve Bariatrik Cerrahi Derneği (ASMBS) ile Uluslararası Obezite ve Metabolik Hastalıklar Cerrahisi Federasyonu (IFSO), 1991'de yayınlanan NIH konsensüs kılavuzunu güncelleyerek 31 yıl sonra yeni endikasyonları açıkladı.

Ana Değişiklikler

Eski 1991 NIH Kılavuzu:

• BMI ≥ 40 → Adayı
• BMI 35-39,9 + komorbidite → Aday
• BMI < 35 → Genelde aday değil

Yeni 2022 ASMBS/IFSO Kılavuzu:

Tıbbi ve Cerrahi Tedavi Endikasyonları (Güncel):

1. BMI ≥ 35 kg/m²: Komorbidite varlığından bağımsız olarak obezite cerrahisi önerilir
2. BMI 30-34,9 kg/m² + metabolik hastalık (özellikle T2DM): Obezite cerrahisi düşünülmelidir
3. Asya popülasyonu: BMI ≥ 25 kg/m² klinik obezite, BMI ≥ 27,5 kg/m² + T2DM ise cerrahi önerilir
4. Çocuk ve ergenler: Uygun seçilmiş hastalarda obezite cerrahisi düşünülmelidir
5. Uzun vadeli sonuçlar: Cerrahinin güvenliği ve etkinliği uzun vadede tutarlı olarak gösterilmiştir

1991 vs 2022 Karşılaştırması

Bilimsel Kanıtlar

2024'te yayımlanan kanıt değerlendirmesinde, yeni kriterlerin uygulanmasıyla:

• Tip 2 diyabet remisyon oranlarında belirgin artış
• Düşük BMI'li hastalarda bile (BMI 30-34,9) önemli kilo kaybı ve metabolik düzelme
• Komorbiditelerde (hipertansiyon, dislipidemi, uyku apnesi) iyileşme

Türkiye'de uygulama: Türkiye'de obezite cerrahisi endikasyonları büyük ölçüde ASMBS/IFSO kılavuzunu takip eder. SGK kapsamı için ek kriterler (yaş, BMI, başarısız medikal tedavi belgesi) gerekebilir.

---

Eşlik Eden Hastalıklar (Komorbiditeler)

BMI 30-34,9 kg/m² aralığındaki hastalar için aşağıdaki metabolik komorbiditeler ameliyat endikasyonunu güçlendirir:

Yüksek Önemli Komorbiditeler

• Tip 2 diyabet (T2DM) — özellikle insülin direnci, kontrol edilemeyen kan şekeri
• Hipertansiyon — özellikle çoklu antihipertansif kullanımı gerektiren
• Dislipidemi — yüksek trigliserid, düşük HDL, yüksek LDL
• Kardiyovasküler hastalık — koroner arter hastalığı, kalp yetmezliği

Orta Önemli Komorbiditeler

• Obstrüktif uyku apnesi (CPAP gerektiren)
• Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD/NASH)
• Polikistik over sendromu (PCOS) — fertilite sorunlarıyla
• Astım — şiddetli, obeziteyle ilişkili
• Reflü hastalığı (GERD) — kronik

Diğer Komorbiditeler

• Osteoartrit (kalça, diz)
• Stres üriner inkontinans
• Pseudotumor cerebri
• Depresyon (obeziteyle ilişkili)
• Venöz staz hastalığı

Tüp mide ve eşlik eden hastalıklar: Tüp mide ameliyatı sonrası eşlik eden hastalıklarda anlamlı iyileşme gözlenir. Tip 2 diyabette %47-70 remisyon, hipertansiyonda %65-70 iyileşme, uyku apnesinde %75-85 belirgin düzelme rapor edilmiştir.

---

Yaş Sınırları

Yetişkinlerde Yaş Aralığı

Yetişkinlerde yaş üst sınırı genellikle 65 yaş olarak kabul edilir, ancak bireysel değerlendirme önemlidir:

Yaşlı hastalar: 65 yaş üstü hastalarda ameliyat kararı bireyselleştirilmelidir. Cerrahi risk artar ancak uygun seçilmiş hastalarda yaşam kalitesi ve metabolik düzelme açısından fayda sağlar.

Genç Hastalar (18-21 yaş)

Genç yetişkinlerde tüp mide:

• Anatomik gelişim tamamlanmış olmalıdır
• Psikolojik olgunluk değerlendirilmelidir
• Aile desteği önemlidir
• Uzun vadeli takibe uyum kritiktir
• Üreme sağlığı planlaması önceden yapılmalıdır

---

Çocuk ve Ergenlerde Tüp Mide

ASMBS/IFSO 2022 kılavuzu, uygun seçilmiş çocuk ve ergenlerde obezite cerrahisini önermektedir.

Pediatrik Aday Kriterleri

• BMI ≥ 35 kg/m² + ciddi komorbidite (T2DM, ciddi uyku apnesi vb.) VEYA
• BMI ≥ 40 kg/m² komorbidite olmasa bile
• Tanner evre 4-5 (cinsel olgunluk)
• Kemik yaşı tamamlanmış (büyüme tamamlanma evresine yakın)
• Aile desteği ve psikolojik hazırlık
• Yaşam tarzı tedavisinde başarısızlık belgelenmesi

Pediatrik Komorbiditeler

• Tip 2 diyabet
• Şiddetli obstrüktif uyku apnesi
• Pseudotumor cerebri (idiopatik intrakraniyal hipertansiyon)
• NASH (steatohepatit)
• Şiddetli kalça/diz sorunları (Blount hastalığı vb.)
• Yaşam kalitesini ciddi etkileyen psikososyal durumlar

Pediatrik tüp mide: Çocuk ve ergenlerde tüp mide, özelleşmiş pediatrik bariatrik merkezlerinde ve multidisipliner pediatrik ekip tarafından yapılmalıdır. Türkiye'de sınırlı sayıda merkezde uygulanmaktadır.

---

Mutlak Kontraendikasyonlar

Aşağıdaki durumlarda tüp mide ameliyatı kesinlikle yapılmaz:

Tıbbi Kontraendikasyonlar

• Tedavi edilmemiş ciddi yeme bozuklukları (anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza)
• Tedavi edilmemiş ciddi psikiyatrik hastalıklar (psikoz, ağır depresyon, intihar düşüncesi)
• Aktif alkol veya madde bağımlılığı
• Genel anestezi ve cerrahiye dayanamayacak medikal durum (ileri kalp/akciğer yetmezliği)
• Tedavi edilmemiş yaygın kanser
• Kontrolsüz endokrin hastalıklar (Cushing sendromu, akromegali — sekonder obezite)
• Crohn hastalığı (tüp mide için relatif/mutlak) — bireysel değerlendirilmelidir

Cerrahi Kontraendikasyonlar

• Yaygın karın içi yapışıklıklar (laparoskopik yaklaşımı imkânsız kılan)
• Karaciğerin ileri sirozu (Child-Pugh C)
• Portal hipertansiyon ile özefageal varisler
• Aktif gastroenteritik enfeksiyon
• Kanama bozuklukları (kontrol edilemeyen)

Sosyal Kontraendikasyonlar

• Ameliyat sonrası takibe uyum sağlayamayacak durum (kalıcı seyahat, fiziksel/zihinsel engellilik takip imkânsızlığı yaratıyorsa)
• Yeterli destek sistemi olmayan ve ev hayatını sürdüremeyecek izole hastalar (bireysel değerlendirme)

---

Görece Kontraendikasyonlar

Bu durumlar mutlak engel değildir ancak dikkatli değerlendirme ve hazırlık gerektirir:

• Şiddetli reflü hastalığı (GERD) — tüp mide reflüyü kötüleştirebilir; bu hastalarda gastrik bypass tercih edilebilir
• Hiatal herni (büyük) — eş zamanlı onarım gerekebilir
• Barrett özofagusu — bireysel değerlendirme; gastrik bypass tercih edilebilir
• Geçirilmiş üst karın cerrahisi (yaygın yapışıklık)
• İleri yaş (> 65) — bireysel risk değerlendirmesi
• Stabil ciddi psikiyatrik hastalık (kontrol altında bipolar bozukluk vb.)
• Yetersiz sağlık okuryazarlığı (eğitim ve hazırlıkla aşılabilir)
• Helikobakter pylori enfeksiyonu — ameliyat öncesi tedavi edilmeli
• Aktif sigara kullanımı — ameliyat öncesi en az 6 hafta bırakılmalı

---

Aday Olabilmek İçin Gerekli Değerlendirmeler

Tüp mide adayı olabilmek için kapsamlı bir değerlendirme süreci gereklidir:

1. Tıbbi Değerlendirme

Detaylı anamnez ve fizik muayene:

• Kilo öyküsü, daha önceki diyet/tedavi denemeleri
• Eşlik eden hastalıklar
• İlaç kullanım listesi
• Aile öyküsü

Laboratuvar tetkikleri:

• Tam kan sayımı, biyokimya
• HbA1c, açlık glukozu, OGTT (gerekirse)
• Lipit profili
• Tiroid fonksiyon testleri
• Kortizol (Cushing şüphesi varsa)
• Vitamin B12, D, demir, ferritin
• Elektrolit dengesi

Görüntüleme:

• Üst gastrointestinal endoskopi (gastroskopi) — ZORUNLU
• Karın ultrasonu
• Akciğer grafisi
• EKG (gerekirse ekokardiyografi)

2. Konsültasyonlar

3. Multidisipliner Değerlendirme Kararı

Tüm bu değerlendirmeler tamamlandıktan sonra multidisipliner ekip toplantısında karar alınır.

---

Multidisipliner Ekip Yaklaşımı

Modern obezite cerrahisinde başarı, multidisipliner ekip yaklaşımına bağlıdır.

Ekip Üyeleri

• Genel cerrahi uzmanı (operasyonu yapacak)
• Endokrinolog (metabolik değerlendirme)
• Beslenme uzmanı/diyetisyen
• Psikiyatrist/psikolog
• Anestezi uzmanı
• Hemşire koordinatör
• Fizyoterapist (gerekirse)
• Plastik cerrah (uzun vadede gerekirse)

Ameliyat Öncesi Süreç

1. İlk değerlendirme (1. hafta): Hastanın hikayesi alınır, BMI hesaplanır
2. Tetkik süreci (1-3. hafta): Tüm laboratuvar ve görüntüleme tetkikleri
3. Konsültasyonlar (2-4. hafta): Tüm branş muayeneleri
4. Beslenme/psikoloji ön hazırlık (4-8. hafta): Yaşam tarzı değişikliği eğitimi
5. Multidisipliner toplantı: Aday uygunluğu kararı
6. Ameliyat öncesi diyet (1-2 hafta): Karaciğer hacmini azaltmak için
7. Ameliyat: Onaylanmış adaylarda

Ameliyat Sonrası Takip

• 1. ay, 3. ay, 6. ay, 1. yıl ve yıllık kontroller
• Ömür boyu beslenme uzmanı takibi
• Yıllık kan tetkikleri
• Düzenli psikolojik destek
• Endokrin takibi (eşlik eden hastalıklara göre)

---

Ameliyat Olamayan Hastalar İçin Alternatifler

Tüp mide adayı olmayan veya ameliyatı tercih etmeyen hastalar için alternatif yaklaşımlar:

1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri

• Diyetisyen eşliğinde beslenme düzenlemesi
• Düzenli fiziksel aktivite (haftada 150-300 dk orta yoğunlukta)
• Davranışsal terapi
• Uyku düzeni

2. Medikal (İlaç) Tedavisi

• GLP-1 reseptör agonistleri (Semaglutide, Liraglutide, Tirzepatide)
• Orlistat (yağ emilim inhibitörü)
• Naltrekson-bupropion kombinasyonu

GLP-1 ilaçları: Son yıllarda obezite tedavisinde devrim yaratan bu ilaçlar, %15-25 oranında kilo kaybı sağlayabilir. Cerrahiye gerek olmadan veya cerrahi öncesi/sonrası destekleyici olarak kullanılabilir.

3. Endoskopik (Cerrahi Olmayan) Yöntemler

• Mide balonu (intragastrik balon) — geçici, 4-12 ay
• Endoskopik sleeve gastroplasti (ESG) — sütür ile mide hacmi azaltma
• Aspire Assist (sınırlı kullanım)

4. Diğer Cerrahi Yöntemler

Tüp mide uygun değilse diğer cerrahi seçenekler:

• Gastrik bypass (RYGB) — özellikle GERD'li hastalarda
• Mini gastrik bypass (OAGB) — alternatif metabolik cerrahi
• Duodenal switch — süper obezite için

Her hastanın durumu farklıdır. Doğru tedavi seçeneği, multidisipliner değerlendirme sonrası belirlenir.

---

Sıkça Sorulan Sorular

BMI'm 32 ama diyabetim yok, tüp mide olabilir miyim?

ASMBS/IFSO 2022 kılavuzuna göre, BMI 30-34,9 kg/m² aralığındaki hastalarda obezite cerrahisi eşlik eden metabolik hastalık (özellikle T2DM) varlığında düşünülür. Diyabetiniz yoksa, başka komorbiditeler (uyku apnesi, hipertansiyon, dislipidemi vb.) ve diyetisyen eşliğinde 6 ay süren başarısız tedavi belgesi gibi faktörler değerlendirilmelidir. Bireysel değerlendirme için bir cerrah ile görüşmenizi öneririz.

Yaşım 70, tüp mide olabilir miyim?

70 yaş üstü hastalarda tüp mide kararı bireyselleştirilmelidir. Biyolojik yaş (kronolojik yaştan farklı), eşlik eden hastalıklar, anestezi tolerans değerlendirmesi ve beklenen yaşam süresi göz önüne alınır. Uygun seçilmiş yaşlı hastalarda tüp mide güvenle yapılabilir.

Daha önce ciddi karın ameliyatı geçirdim, aday olabilir miyim?

Geçirilmiş karın ameliyatları görece kontraendikasyon oluşturur ancak mutlak engel değildir. Yapışıklıkların derecesi ve dağılımı laparoskopik yaklaşımı zorlaştırabilir; bazı durumlarda açık cerrahi gerekebilir. Detaylı değerlendirme şarttır.

Tüp mide olduktan sonra kilo geri alırsam tekrar ameliyat olabilir miyim?

Evet, gerekirse revizyon cerrahisi yapılabilir. Tüp mide sonrası kilo geri alımı durumunda gastrik bypass'a dönüştürme veya başka revizyon seçenekleri değerlendirilebilir. Karar, kilo geri alım nedeninin değerlendirilmesi sonrası verilir.

Sigara içiyorum, ameliyat olabilir miyim?

Sigara, ameliyat sırasında ve sonrasında ciddi komplikasyon riskini artırır (yara iyileşmesi sorunları, akciğer komplikasyonları, leak riski). Ameliyat öncesi en az 6 hafta sigarasız olmanız beklenir. İdeal olarak ömür boyu bırakmak gerekir.

Hamilelik düşünüyorum, ameliyat öncesi mi sonrası mı?

Tüp mide sonrası en az 12-18 ay hamilelik beklemek önerilir. Bu süre, kilo kaybının stabilize olması ve beslenme yetersizliklerinin önlenmesi için gereklidir. Hamilelik planınız varsa, ameliyat sonrası bu süreyi göz önünde bulundurmalısınız.

BMI 50 üstü, daha riskli mi?

BMI ≥ 50 (süper obezite) ameliyat riskini artırır ancak bu hastalar en çok cerrahiden fayda görenlerdir. Risk azaltma stratejileri arasında ameliyat öncesi mide balonu veya GLP-1 ilaçlarıyla 10-20 kg kilo kaybı sağlamak yer alır. Bazı hastalarda iki aşamalı yaklaşım (önce tüp mide, sonra duodenal switch) düşünülebilir.

Tip 1 diyabetim var, tüp mide olabilir miyim?

Tip 1 diyabet, tüp mide için mutlak kontraendikasyon değildir. Ancak Tip 1 diyabette obezite cerrahisinin kilo kaybı dışındaki metabolik faydaları (insülin direnci azaltma, T2DM remisyonu) geçerli değildir. Endokrinolog değerlendirmesi ve dikkatli kan şekeri yönetimi gerekir.

Aday değilsem ne yapabilirim?

Aday değilseniz, ekip size alternatif tedavi planı önerir: yaşam tarzı değişikliği, GLP-1 ilaçları, mide balonu veya komorbiditelerin agresif tedavisi gibi seçenekler vardır. Bazı engeller (kontrolsüz psikiyatrik hastalık, sigara, H. pylori) düzeltilebilir; düzeltildikten sonra tekrar değerlendirilirsiniz.

---

Sonuç

Tüp mide ameliyatı, doğru aday seçimiyle obezite ve eşlik eden hastalıklarda kalıcı, etkili bir tedavi sunar. ASMBS/IFSO 2022 güncel kılavuzu, eski 1991 kriterlerini güncelleyerek daha geniş bir hasta grubunun cerrahiden yararlanmasına olanak tanımıştır. Ancak aday seçimi sadece BMI'ye değil, tıbbi, psikolojik ve sosyal faktörlerin bütüncül değerlendirilmesine dayanır.

Aday olup olmadığınızı öğrenmenin tek doğru yolu, deneyimli bir genel cerrah ve multidisipliner bariatrik ekip ile yüz yüze değerlendirilmektir. Her hastanın hikayesi farklıdır; doğru karar, bireysel değerlendirme sonrası verilir.

İlgili konularımız:

• Tüp Mide Ameliyatı Nedir?
• Gastrik Bypass Ameliyatı Nedir?
• Mide Balonu Nedir?

---

⚠️ Önemli Uyarı (Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik, RG 33075, Madde 7/k): Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

---

Kaynaklar

1. Eisenberg D, Shikora SA, Aarts E, et al. 2022 American Society of Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) and International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO) Indications for Metabolic and Bariatric Surgery. Surg Obes Relat Dis. 2022;18(12):1345-1356. doi: 10.1016/j.soard.2022.08.013

2. Eisenberg D, Shikora SA, Aarts E, et al. 2022 ASMBS/IFSO Indications for Metabolic and Bariatric Surgery. Obes Surg. 2023;33(1):3-14. PMID: 36336720

3. De Luca M, et al. Scientific evidence for the updated guidelines on indications for metabolic and bariatric surgery (IFSO/ASMBS). Surg Obes Relat Dis. 2024;20:991-1025.

4. Dissemination of the 2022 ASMBS and IFSO Guidelines for Bariatric Surgery: What Has Reached Primary Care Providers? Obes Surg. 2024. PMC11349814

5. Inge TH, et al. Weight Loss and Health Status 3 Years after Bariatric Surgery in Adolescents (Teen-LABS). N Engl J Med. 2016;374:113-123.

6. Pratt JSA, et al. ASMBS pediatric metabolic and bariatric surgery guidelines, 2018. Surg Obes Relat Dis. 2018;14(7):882-901.

7. Mechanick JI, et al. Clinical Practice Guidelines for the Perioperative Nutrition, Metabolic, and Nonsurgical Support of Patients Undergoing Bariatric Procedures - 2019 Update. Endocr Pract. 2019;25(12):1346-1359.

8. Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 12 Kasım 2025, Sayı: 33075.

---

Yazar ve Tıbbi İncelemeci: Doç. Dr. Hasan Abuoğlu — Genel Cerrahi Doçenti

Yayım tarihi: 1 Temmuz 2026 Son güncelleme: 1 Temmuz 2026 İçerik editörü iletişim: contact@drhasanabuoglu.com

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlarda mutlaka bir hekime başvurunuz.